ضرورت توسعه تجارت در پساجنگ

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ با عنایت به تحولات اخیر و خسارات وارد شده به زیرساخت‌های اقتصادی در جریان جنگ، بازسازی و توسعه تجارت نیازمند اتخاذ راهبردهای چندوجهی و اجرای فوری بسته‌های سیاستی مشخص است. 

مهم‌ترین درس جنگ، آسیب‌پذیری شدید کریدورهای جنوبی در برابر محاصره دریایی بود

بر اساس گزارش‌های رسمی، بازسازی کامل اقتصاد ایران ممکن است تا ۱۲ سال به طول انجامد؛ از این رو، اولویت‌بندی اقدامات، از اهمیت حیاتی برخوردار است؛ ضمن آنکه در این مسیر، توجه به سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز از اولویت بالایی برخوردار می باشد. 

هرچند پس از جنگ تحمیلی 12 روزه، تذکراتی به سیاستگذاران در جهت برنامه ریزی با توجه به شرایط جدید ارائه گردید که بعضا با استقبال روبه رو شده و اقداماتی صورت پذیرفت که شرط لازم برای بهبود شرایط (نه شرط کافی) بود. با وجود این، آنچه اهمیت دارد تصمیمات کارشناسی دقیق و متناسب با شرایط و همچنین نگاهی نو‌ به تجارت به عنوان پیشران توسعه همه جانبه است. در این مسیر، راهبردهای زیر از اهمیت بالایی برخوردار است. 

۱. بازتعریف کریدورهای تجاری و کاهش وابستگی به مسیرهای جنوبی

مهم‌ترین درس جنگ، آسیب‌پذیری شدید کریدورهای جنوبی (خلیج‌فارس) در برابر محاصره دریایی بود.

الف) ایجاد کریدورهای جایگزین: دولت اعلام کرده که ۱۰ کریدور جدید را به‌طور رسمی شناسایی کرده است. این مسیرها که از همسایگان شمال‌غربی و شرقی (ترکیه و پاکستان) می‌گذرند، باید در اولویت سرمایه‌گذاری زیرساختی قرار گیرند.

ب) تمرکز بر اتحادیه اوراسیا: جنگ نشان داد که توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا یک دارایی راهبردی است. توسعه کریدورهای شمالی (مسیر آسیای مرکزی) می‌تواند نیازهای اساسی کشور را بدون وابستگی به آب‌های بین‌المللی جنوب تأمین کند.

۲. تغییر پارادایم: از تجارت سنتی به همکاری ساختاری

مقامات اقتصادی ایران اذعان دارند که مدل سنتی «خریدار-فروشنده» پاسخگوی شرایط جدید نیست. بازرگانی امروز به مسئله‌ای امنیتی و سیاسی تبدیل شده است. 

الف) آفریقای شرقی به‌عنوان مقصد راهبردی:

در حال حاضر، حرکت از «مبادلات مقطعی» به «همکاری پایدار و ساختاری» با کشورهای آفریقای شرقی ضرورتی انکار ناپذیر است. پیشنهادات مشخص شامل راه‌اندازی سکوهای تهاتر و پایاپای و ایجاد مراکز تجاری مشترک در چند کشور هدف می‌شود.

ب) احیای کریدور چابهار-هند: توسعه بندر چابهار به عنوان یک هاب منطقه‌ای که دسترسی به هند، افغانستان و آسیای مرکزی را فراهم می‌کند، یکی از گزینه‌های روی میز است. این مسیر می‌تواند وابستگی به کریدورهای سنتی را کاهش دهد. 

۳. تأمین مالی بازسازی و جذب سرمایه (FDI)

با توجه به آسیب تأسیسات کلیدی (پتروشیمی، پالایشگاه‌ها و فرودگاه‌ها)، تأمین مالی محور اصلی بازسازی است. 

الف) ابزارهای مالی جدید: تصویب "صندوق اوراق ارزی" توسط شورای عالی بورس و بانک مرکزی، فرصتی برای جذب سرمایه‌گذاران با تضمین سود ارزی است. پیشنهاد می‌شود این اوراق در اسرع وقت عرضه شوند. 

ب) بسته سرمایه‌گذاری صنعتی: وزارت صنعت، معدن و تجارت اولویت‌های سرمایه‌گذاری را در ۱۷ حوزه کلیدی (از فلزات اساسی تا تجهیزات پزشکی) اعلام کرده است. تسهیل فرآیند اخذ مجوز و پذیرش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) با رفتار یکسان با سرمایه داخلی، باید به صورت فوری اجرایی شود. 

ج) معافیت‌های گمرکی: معافیت ماشین‌آلات و کالاهای سرمایه‌ای وارد شده برای بازسازی صنایع، از تشریفات گمرکی و حقوق ورودی حائز اهمیت است.

۴. اصلاح مقررات داخلی و حمایت از بخش خصوصی

طبق گزارش بانک مرکزی، تورم ممکن است به ۱۸۰ درصد برسد؛ بنابراین روان‌سازی امور جاری برای بقای بنگاه‌ها ضروری است. 

بازگردانی پایدار اینترنت پرسرعت و دسترسی به شبکه‌های پرداخت بین‌المللی برای ارتباط مجدد با مشتریان خارجی، نخستین گام برای خروج از بحران تجاری است

الف) تمدید خودکار مجوزها: به عنوان یک اقدام موفق، تمدید خودکار کارت‌های بازرگانی که در زمان جنگ اعتبارشان تمام شده، تا پایان سال جاری ادامه یافته تا فعالان اقتصادی دغدغه اداری نداشته باشند .

ب) مهلت تنفس مالی: پیشنهاد می‌شود که اقساط معوق واحدهای تولیدی حداقل به مدت 6 ماه بدون اعمال جریمه دیرکرد به تعویق افتد و اجرای بخشنامه‌های مربوط به توقیف حساب فعالان اقتصادی در شرایط جنگی متوقف شود .

۵. راه‌اندازی مجدد ارتباطات دیجیتال

قطع گسترده اینترنت در زمان جنگ، اقتصاد دیجیتال (حدود پنج تا ۶ درصد تولید ناخالص داخلی) را فلج کرد. بازگردانی پایدار اینترنت پرسرعت و دسترسی به شبکه‌های پرداخت بین‌المللی برای ارتباط مجدد با مشتریان خارجی، نخستین گام برای خروج از بحران تجاری است.